- Διαφήμιση -

Έχουμε αναρωτηθεί ποτέ τι μπορεί να σημαίνει η επιλογή ενός συγκεκριμένου ρούχου σε μια κοινωνική περίσταση; Πώς τα χρώματα αρθρώνουν λόγο μέσα τη δική τους συγκειμενική γλώσσα; Με ποιον τρόπο ένα αξεσουάρ, ένα γάντι ή μια γραβάτα μπορεί να διαταράξει ένα ολόκληρο νοηματικό σύμπαν; Για ποιον λόγο ένα ζευγάρι γυαλιά είναι συνώνυμο της διανόησης;

Ο Ρολάν Μπαρτ, ο ιδιοφυής σημειολόγος και στοχαστής, μελέτησε και ανέλυσε σε βάθος το σύστημα της ένδυσης και της μόδας, εφοδιάζοντάς μας με ένα σμιλεμένο εννοιολογικό οπλοστάσιο. Στο πλαίσιο αυτό επεξεργάζεται και διαυγάζει μια σειρά από κομβικές έννοιες όπως πχ γούστο, μόδα, σικ, διάκριση, λεπτομέρεια, δανδισμός κτλ.

Μέσα από τη συλλογή των κειμένων με γενικό τίτλο «Το μπλε είναι φέτος στη μόδα…» ανατέμνει μεθοδολογικά την ιστορία και την κοινωνιολογία του ενδύματος από τον 19ο αιώνα μέχρι και την εποχή του. Διακρίνει με ενάργεια το γεγονός ότι το ένδυμα, πέρα από την καθαρά πρακτική και καλλωπιστική του λειτουργία, επιτελεί προπάντων ως σύστημα μια σημασιοδοτική λειτουργία.

Γεγονότα ένδυσης

Όπως εύστοχα γράφει και ο ίδιος, αναστοχαζόμενος το καθήκον του: «ο ιστορικός και ο κοινωνιολόγος δεν οφείλουν να μελετήσουν μόνο γούστα, μόδα ή ανέσεις, αλλά πρέπει και να απογράψουν, να συσχετίσουν και να εξηγήσουν κανόνες συναρμογής ή χρήσης, περιορισμούς και απαγορεύσεις, ανοχές και παραβιάσεις».

Επειδή ακριβώς φορείς σημασίας είναι οι κανονιστικές σχέσεις και η ενδυμασία είναι κατά κύριο λόγο ένα γεγονός που αφορά μια τέτοια αξιολογία. Στο σημείο αυτό εγγράφεται μια σχέση διαλεκτικής ανάμεσα στο άτομο και τη συλλογικότητα, στον βαθμό που η μόδα αρθρώνεται σε ατομικό επίπεδο αλλά και κυρίως συγκροτείται θεσμικά.

Έτσι ο Μπαρτ διευκρινίζει πως ένα γεγονός ένδυσης συνίσταται στον προσωπικό τρόπο με τον οποίο ένα άτομο υιοθετεί την ενδυμασία που προτείνεται από την ομάδα του. Η μόδα είναι πάντα ένα γεγονός ενδυμασίας αλλά η καταγωγή της μπορεί να καθρεφτίζει την τάδε ή τη δείνα κίνηση: από την υψηλή ραπτική μέχρι mainstream επιλογές ή στο επίπεδο διάφορων υποκουλτούρων.

- Διαφήμιση -

Η μυθολογία του ενδύματος

Η γραφή του Μπαρτ είναι όπως πάντα ελκυστική και προσεγμένη: παρότι πραγματεύεται επιστημονικά και γλωσσολογικά το ζήτημα της μόδας, οι υπομονετικοί αναγνώστες δεν θα δυσανασχετήσουν. Η δικαίωση επέρχεται όταν συνειδητοποιήσουμε πως η σημειολογία της μόδας μας βοηθά να εντοπίσουμε και να αποδομήσουμε τη μυθολογία του ενδύματος.

Όπως διασαφηνίζει ο Μπαρτ: «επειδή το ενδυματολογικό σημαινόμενο έχει εδώ αντικειμενοποιηθεί κι έχει πυκνώσει, η μόδα είναι κάτι μυθικό. Αυτή λοιπόν η μυθολογία του ενδύματος (και η ουτοπία της θα έλεγε κάποιος) μου φαίνεται ότι πρέπει να είναι το πρώτο στάδιο μια ενδυματολογικής γλωσσολογίας».

Με αυτόν τον τρόπο αναδύεται δομικά το θεμελιώδες καθεστώς του ενδύματος: «ένα αμιγώς λειτουργικό ένδυμα νοείται μόνο εκτός κάθε κοινωνίας. Από τη στιγμή που ένα ένδυμα κατασκευάζεται, συνδέεται μοιραία με μια σημειολογία».

Σημειωτική, Πολιτισμός, Επικοινωνία

Για όσους και όσες γοητεύονται από τη σημειολογία και αναζητούν ένα συναρπαστικό ταξίδι στην επικράτεια των σημείων, υπάρχει το μεταπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών Σημειωτική, Πολιτισμός, Επικοινωνία στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, με εφαρμογές τόσο σε θεωρητικό όσο και σε πρακτικό επίπεδο.

Πρόκειται για το μοναδικό τέτοιο μεταπτυχιακό στην Ελλάδα, κι ένα από τα λίγα στην Ευρώπη, στο οποίο προσφέρονται εξαιρετικά μαθήματα μέσω των οποίων ερευνώνται διεισδυτικά όλα τα σύγχρονα φαινόμενα και εξελίξεις στο πεδίο του πολιτισμού. Στο πλαίσιο αυτό μελετώνται από τη λογοτεχνία και τον κινηματογράφο μέχρι τη διαφήμιση, την ιδεολογία και σαφώς τη γλώσσα.

Το πολυσχιδές έργο του Μπαρτ είναι προφανώς θεμέλιος λίθος για αυτό το μεταπτυχιακό μαζί με τον Σωσσύρ, τον Γκρειμάς, τον Έκο, τον Χιλμσλεβ κ.α. Η ανάπτυξη της κριτικής σκέψης, η αφηγηματολογική ανάλυση και η εξόρυξη των λανθανουσών σημασιών των διάφορων πολυτροπικών κειμένων αποτελούν δομικές εκφάνσεις της σημειωτικής επιστήμης.

Το βιβλίο του Ρολάν Μπαρτ με τίτλο «Το μπλε είναι φέτος στη μόδα…» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πλέθρον σε μετάφραση του Βασίλη Πατσογιάννη.

- Διαφήμιση -