- Διαφήμιση -

«Ενορχήστρωση, σύνθεση – Αυτά τα διδάσκουν στις μουσικές σχολές, υπάρχουν όμως πράγματα που δεν μπορείς να διδάξεις. Δεν μπορείς να διδάξεις την δημιουργικότητα.

Βαγγέλης Παπαθανασίου

Αυτό είχε πει ο Βαγγέλης Παπαθανασίου σε μια συνέντευξή του το μακρινό 1982. Ο σπουδαίος συνθέτης άφησε την τελευταία του πνοή στις 17 Μαΐου 2022, σε ηλικία 79 ετών και την είδηση του θανάτου του επιβεβαίωσε το δικηγορικό γραφείο το οποίο τον εκπροσωπούσε. Σύμφωνα με τς τελευταίες πληροφορίες νοσηλευόταν με κορονοϊό σε νοσοκομείο της Γαλλίας.

Δεν υπάρχει άνθρωπος που να αμφισβητεί το δημιουργικό μεγαλείο και την μοναδική πρωτοπορία που έφερε ο Βαγγέλης Παπαθανασίου στον χώρο της ηλεκτρονικής μουσικής, αλλά και τα οσκαρικών προδιαγραφών σάουντρακ και συνθέσεις του που έντυσαν μελωδικά πασίγνωστες κινηματογραφικές ταινίες.

Ως ελάχιστο φόρο τιμής, στο CalendArt συγκεντρώσαμε μερικά από τα σημαντικότερα γεγονότα της ζωής του Vangelis, όπως είχε γίνει παγκοσμίως αναγνωρισμένος, καθώς και τις συνθέσεις που σηματοδότησαν την λαμπρή καριέρα του.

Από τους Forminx στους Aphrodite’s Child

Γεννημένος στην Αγριά Μαγνησίας στις 29 Μαρτίου 1943, ο Βαγγέλης Παπαθανασίου θα ασχοληθεί με την ποπ μουσική ήδη από το 1960, συμμετέχοντας στο μουσικό σχήμα «Forminx», όμως θα αναγκαστεί να φύγει από την Ελλάδα το 1968, λόγω της Χούντας. Θα εγκατασταθεί στο Παρίσι και θα γίνει μέλος του συγκροτήματος «Aphrodite’s Child» μαζί με τους καταξιωμένους καλλιτέχνες Ντέμη Ρούσσο και Λουκά Σιδερά (μετέπειτα συμμετείχε και ο Ανάργυρος Κουλούρης) . Μαζί θα κυκλοφορήσουν τρία άλμπουμ, με το «666» να θεωρείται ένας δίσκος σταθμός στην ψυχεδελική μουσική. Το γκρουπ είχε έναν μοναδικό ήχο για την εποχή, που είχε εντυπωσιάσει ακόμα και τους Pink Floyd! Οι τελευταίοι βρίσκονταν στην Γαλλία το 1968 για να ηχογραφήσουν το σάουντρακ της ταινίας «More». Συνάντησαν τους «Aphrodite’s Child» στο κλαμπ Psychedelic και σύμφωνα με τον Λουκά Σιδερά «δεν μπορούσαν να πιστέψουν τους μουσικούς ήχους που έβγαζαν μόλις τρία άτομα στο γκρουπ. Νόμιζαν πως τους είχαμε προηχογραφημένους».

Η γνωριμία με τον Jon Andersοn και η μουσική για τη μεγάλη οθόνη

Έπειτα από την διάλυση των «Aphrodite’s Child», τα μέλη του γκρουπ θα ακολουθήσουν σόλο καριέρες. Ο Vangelis κυκλοφόρησε τον πρώτο του σόλο δίσκο «Earth» το 1974. Την ίδια χρονιά μετακόμισε το Λονδίνο, όπου δημιούργησε το δικό του στούντιο και γνωρίστηκε με τον φρόντμαν του συγκροτήματος Yes, Jon Anderson. Η συνεργασία τους ως Jon and Vangelis θα αποφέρει πολλά γνωστά επιτυχημένα σίνγκλ, όπως «The Friends of Mr. Cairo» και «I’ll Find my Way Home».

- Διαφήμιση -

Ωστόσο ο Παπαθανασίου είχε εκδηλώσει ήδη ένα ενδιαφέρον να περάσει στα κινηματογραφικά ύδατα και να συνθέσει μουσική για την μεγάλη οθόνη. Η πρώτη του επαφή έγινε μέσα από τα σάουντρακ που συνέθεσε για τα ντοκιμαντέρ του γάλλου δημιουργού Frederic Rossif. Ένα από αυτά, η «Opera Sauvage» γνώρισε αναπάντεχη επιτυχία στις ΗΠΑ το 1979 και αποτέλεσε ο προάγγελος για μια από τις σημαντικότερες στιγμές στην καριέρα του μουσικοσυνθέτη, όπως θα δούμε παρακάτω.

«Οι Δρόμοι της Φωτιάς» με κατάληξη το βραβείο Όσκαρ

Το 1981 θα κυκλοφορήσουν «Οι Δρόμοι της Φωτιάς» μια ταινία που αφηγούταν την αληθινή ιστορία δύο βρετανών αθλητών που θα συμμετείχαν στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Παρισιού το 1924. Αν και η ταινία απέσπασε το Όσκαρ Καλύτερης Ταινίας το 1982, στο μυαλό όλων έμεινε περισσότερο για το αριστουργηματικό σάουντρακ του Βαγγέλη Παπαθανασίου, το οποίο και τιμήθηκε με το Όσκαρ Καλύτερης Μουσικής Επένδυσης. Η μουσική του συνθέτη ήταν μια ιδιαίτερα πρωτότυπη προσέγγιση, καθώς σε τέτοιου είδους φιλμ η πρώτη επιλογή ήταν ορχηστρικά κομμάτια, ενώ το σάουντρακ του Vangelis ήταν περισσότερο προσανατολισμένο σε μοντέρνους, συνθεσάιζερ ήχους που λειτούργησαν καταλυτικά στο ηρωϊκό αίσθημα της ταινίας.

Σε συνέντευξή του ο Παπαθανασίου είχε πει πως ένας από τους λόγους που επέλεξε να ντύσει μουσικά τη συγκεκριμένη ταινία ήταν επειδή «συμπαθούσα πολύ τους ανθρώπους με τους οποίους δούλευα. Ήταν ένα πολύ ταπεινό, χαμηλού μπάτζετ φιλμ». Ο παραγωγός της ταινίας Ντέιβιντ Πάτναμ επέλεξε να τοποθετήσει το τραγούδι του συνθέτη ως το εισαγωγικό κομμάτι στην πρώτη σκηνή της ταινίας και άμεσα κέντρισε το ενδιαφέρον του κινηματογραφικού και μουσικού κοινού. Να σημειωθεί πως το κομμάτι «Chariots of Fire» παραμένει το μοναδικό κομμάτι έλληνα καλλιτέχνη που έφτασε στο νούμερο 1 των αμερικανικών charts.

Blade Runner : Ο Vangelis στο… στοιχείο του

Αν και οι «Δρόμοι της Φωτιάς» είναι το πρώτο πράγμα που έρχεται στο μυαλό όλων, όσον αφορά τις συνθέσεις του Vangelis, το σάουντρακ για την ταινία «Blade Runner» του Ρίντλεΐ Σκοτ παραμένει μέχρι και σήμερα το πιο εμβληματικό στην μουσική πορεία του συνθέτη. Ο σκηνοθέτης είχε γνωριστεί με τον συνθέτη από το 1979 για τις ανάγκες ενός διαφημιστικού, όμως η μυθική τους συνεργασία έμελλε να πραγματοποιηθεί το 1981. Ο Παπαθανασίου κατάφερε μέσα από τους ήχους του, να αιχμαλωτίσει μελωδικά στο μέγιστο το υποβλητικό και δυστοπικό sci-fi σκηνικό της ταινίας με πρωταγωνιστές τους Χάρισον Φόρντ και Ρούτγκερ Χάουερ. Πλέον οι ηλεκτρονικοί ήχοι του Vangelis είναι σχεδόν απίθανο να μην μας φέρνουν στο μυαλό τα μεγαλοπρεπή φουτουριστικά πλάνα και την μελαγχολική ατμόσφαιρα της ασταμάτητης βροχής στην cyberpunk ταινία του Ρίντλεΐ Σκοτ. Το σάουντρακ, το οποίο κυκλοφόρησε στα δισκοπωλεία 10 χρόνια(!) μετά την ταινία, θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα της ηλεκτρονικής μουσικής.

Το μουσικό αποτύπωμα του Vangelis στο σινεμά και όχι μόνο

Ο Βαγγέλης Παπαθανασίου δημιούργησε σάουντρακ για πολλές ακόμα ταινίες, όπως τον «Αλέξανδρο» του Όλιβερ Στόουν, το «Ελ Γκρέκο» του Γιάννη Σμαραγδή και το «Antarctica» του Κορεγιόσι Κουραχάρα. Ωστόσο, στο πέρασμα των χρόνων είχε απορρίψει άπειρες προτάσεις για να γράψει μουσική για ταινίες. Όπως είχε πει και ο ίδιος: «Τα μισά φιλμ από αυτά που έχω δει δεν χρειάζονται καν μουσική. Μοιάζει σαν κάτι που “χώνεται” μέσα στην ταινία».

Παράλληλα με την κινηματογραφική του καριέρα, ο Παπαθανασίου είχε επιμεληθεί και τη μουσική αθλητικών γεγονότων, όπως τους Ολυμπιακούς του Σίδνεΐ το 2000 και το Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου το 2002.

Ο συνθέτης ήταν γνωστός για την μέθοδο με την οποία έγραφε την μουσική, ιδιαίτεραγια τα σάουντρακ των ταινιών. Πριν υπογράψει την μουσική του φιλμ, ήθελε να ξέρει τα πάντα για τον δημιουργό της και τις προθέσεις τους, έτσι ώστε να αντιληφθεί αν δημιουργικά ήταν συμβατοί ,κάτι που έγινε στην περίπτωση του Blade Runner και τους Δρόμους της Φωτιάς. Δεν πειραματιζόταν ποτέ με τους ήχους και έκανε τα πάντα με… την πρώτη:

«Δεν φτιάχνω demos. Δεν είναι ακριβώς αυτοσχεδιασμός, αλλά πάντα χρησιμοποιώ την πρώτη ιδέα που μου έρχεται στο μυαλό. Έχω κάνει όλα μου τα σάουντρακ και μουσικά άλμπουμ με αυτό το τρόπο. Είναι γρηγορότερη η διαδικασία, δεν υπάρχει άγχος και αν κάνω κάποιο λάθος τότε είμαι ο μόνος που ευθύνεται. Το σημαντικότερο είναι να “αιχμαλωτίσεις” το πνεύμα της ταινίας».

- Διαφήμιση -